Concentric Planning vs. Blitzkrieg

Amersfoort Old and New

Street scenes inside and outside of the historical center, just 200 meters apart. Amersfoort, The Netherlands. Photos: RM

It is 75 years ago this week that the city of Rotterdam was stripped of its center by German bombs. In general, the absence of an old center is seen as a deficiency; In contrast, it can also be said that it provides certain advantages, especially in the field of urban planning. 

Concentric planning

This becomes visible when you look at cities that still have their old center; these often seem to be in a kind of planological straitjacket, saddled with a historic center that is preserved in its original state, whatever that may be, and kept free of cars as much as possible. To compensate for this, the ring immediately outside this center consists mainly of infrastructure.

As even this infrastructure becomes overloaded, so-called Transferia are built on the outskirts of the city; park & ​​ride clusters whose intent is that the motorist parks there and continues his journey to the city center by public transport. For car drivers to switch to a bus is something so unnatural that they are prepared to make almost any sacrifice necessary in order to avoid this. Needless to say, often the transfer points remain deserted.

Transferium

Empty Transferium in Utrecht, The Netherlands. Photo: RM

What is it that we want to preserve?

The construction of the Transferia is the ultimate consequence of concentric planning. In this thinking, everything revolves around the preservation of old town and the city around it is completely at the service of this. The periphery exists only on account of the center, as a kind of imperfect offspring. Because this center becomes relatively too small to continue to provide the ever expanding agglomeration around it with “identity”, this leads to erosion of the center in a functional sense. Whatever gave value to the original city center, such as liveliness, the mix of functions and a degree of chaos is undermined by the compulsive preservation of it. We create cities with a hollow core, open-air museums surrounded by traffic sewers.

The city as cultural heritage

But since when is it that we have the idea that something old should necessarily be preserved in its original state? In any case, this has not always been like this. For example, when the Colosseum in Rome fell into disuse as an execution site for Christians (because they had become mainstream), it was used for a while as a residential building and also as a quarry, where cheap building material could be extracted. Nobody mentioned  that it should be preserved as cultural heritage. Pope Benedict did so, only in 1749. In China, where urban development happens much faster than in Europe, the need to preserve the old is (still) largely absent.

Rotterdam 1940

Rotterdam in 1940: Tabula rasa

Moreover: What is the “original” state of a city? You may wonder if such a thing exists. We seem to have forgotten that the historic city itself has developed organically and was adapted and changed over the centuries. In our post-historical mindset Haussmann’s plan for Paris would not be possible nowadays. Unless another hostile power takes the difficult choice to adapt the existing city out of our hands, of course

 Dutch version:

Deze week is het 75  jaar geleden dat de stad Rotterdam door Duitse bommen werd ontdaan van zijn centrum. In het algemeen wordt de afwezigheid van een oud centrum in Rotterdam gezien als een gemis; daar tegenover kan gesteld worden dat het op het gebied van stedelijke planning ook bepaalde voordelen biedt.

Concentrische planning

Dat valt op als je kijkt naar steden met een oud stadshart; deze lijken vaak in een planologisch keurslijf te zitten, opgescheept met een historisch centrum dat zoveel mogelijk in oorspronkelijke staat, wat dat ook moge wezen, wordt behouden en zoveel mogelijk autoluw wordt gehouden. Ter compensatie hiervan bestaat de ring direct buiten het centrum van  middelgrote historische steden als Amersfoort, Leiden en Utrecht vaak voornamelijk uit infrastructuur.

Ook deze infrastructuur raakt echter overbelast en daarom worden aan de rand van de stad de zogenaamde Transferia gebouwd; Park & Ride clusters waarvan de bedoeling is dat de automobilist er parkeert en zijn reis naar het stadscentrum dan per openbaar vervoer vervolgt. Voor de automobilist is het overstappen op een bus  iets zo tegennatuurlijks dat hij bereid is de nodige offers te brengen om dit te vermijden. Vaak staan de transferia er verlaten bij.

 Wat is het dat wij willen behouden?

De bouw van Transferia is bij uitstek een exponent van de concentrische planning. In dit denken draait alles om het behoud van oude centrum en staat de stad er omheen geheel in dienst hiervan. De periferie bestaat slechts bij de gratie van het centrum, als een soort onvolkomen nakomeling ervan. Omdat het centrum relatief te klein wordt om de almaar uitdeiende agglomeratie er omheen nog van “identiteit” te voorzien, leidt dit tot uitholling van het centrum in functionele zin. Alles wat de oude stad  namelijk waarde gaf, zoals levendigheid, de menging van functies en een zekere mate van chaos, wordt door het dwangmatige behoud ervan juist ondermijnd. We maken steden met een holle kern, openluchtmusea omgeven door verkeersriolen.

De stad als cultureel erfgoed

Maar sinds wanneer hebben wij het idee dat iets wat oud is persé in zijn oorspronkelijke staat behouden moet worden? Dit is in ieder geval niet altijd zo geweest. Het Colosseum in Rome bijvoorbeeld werd, toen het in onbruik raakte als executieplaats voor Christenen (omdat deze mainstream waren geworden) een tijd lang gebruikt als woongebouw en ook als steengroeve, waar goedkoop bouwmateriaal gehaald kon worden. Niemand die het erover had dat het behouden zou moeten worden als cultureel erfgoed. Dat deed Paus Benedictus pas, in 1749. In China, waar stedelijke ontwikkelingen vele male sneller gaan dan in Europa, is deze behoudzucht (nog) zo goed als afwezig.

Daarnaast: Wat is de “oorspronkelijke” staat van een stad? Je kunt je afvragen of er zoiets bestaat.  Wij lijken te zijn vergeten dat de historische binnensteden zelf immers ook organisch zijn gegroeid en door de eeuwen heen aangepast en veranderd. In onze post-historische mindset zou het plan van Haussmann voor Parijs vandaag de dag niet meer mogelijk zijn. Tenzij opnieuw een vijandige mogendheid ons de moeilijke keuze tot aanpassing van de bestaande stad uit handen neemt, natuurlijk.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s