Calçada Portuguesa: L;Praça dos Restauradores, Libon. R: Copacabana, Rio de Janeiro. Photo: RM

Calçada Portuguesa: L;Praça dos Restauradores, Lisbon. R: Copacabana, Rio de Janeiro. Photo: RM

We often walk the streets without really heeding what we walk on: the sidewalk. But if you’re feeling somewhat down, or are merely looking for something, and by chance indeed look down: what do you see? The answer probably tells a lot about the country or city in which you find yourself at that moment. The pavement that is applied says a lot about a country and therefore about the nature of its population. In Europe, some countries have their own distinctive paving. If you see a picture of a random street, you immediately know where the photo was taken.

In Portugal, for example: the Calçada Portuguesa. Small, mostly white and black cobblestones, which are laid in a pattern. Different materials are used for this; black stones are usually basalt or granite, the white ones marble or limestone. The Calçada Potuguesa was exported to various Portuguese colonies, including Brazil. There, one also finds the most famous examples of this type of pavement, namely the pedestrian promenades along the beaches Ipanema and Copacabana in Rio de Janeiro, designed by Roberto Bule Marx.

Gray and square

Concrete tiles, any sidewalk in the Netherlands

Concrete tiles, any sidewalk in the Netherlands

The pavement in the Netherlands, though no less characteristic, offers a sharp contrast to this. The sidewalks in the Netherlands consist almost exclusively of square concrete tiles. A standard Dutch paving tile measures 30 x 30 x 4.5 cm and weighs 9.5 kilograms. It is made of gray concrete, grayish red for the bike paths. Originally, the concrete mix for the tiles was provided with a black basaltine addition, resulting in different  tones and structures of the tiles. Nowadays, the gray uniformity is so omnipresent that it becomes almost invisible. The Dutchmen like it that way: plain, functional and inexpensive.
From the website of a producer, “One cannot imagine the contemporary street without the concrete tile. As an effective trendsetter in traffic or as a stable base on sidewalks, bicycle paths, residential areas, shopping malls, playgrounds or garden paths “. It is undoubtedly effective, this gray trendsetter of Dutch public space, especially compared to the Portuguese mosaic that easily lets go or becomes uneven. Even in Portugal resistance is growing to the traditional paving, witnessing a recent referendum in Lisbon for the introduction of concrete sidewalks.

Nice and practical

Is there no middle way imaginable; practical, yet beautiful? Yes, there is: in Barcelona. Here the sidewalks are covered with so-called Panots, concrete tiles of 20×20 centimeters and fitted with a motif or decoration. The Panots come in countless variations. The Flor de Barcelona, ​​an abstract flower with four leaves, designed by the architect Josep Puig i Cadafalch is the best known; it even appears on souvenirs. But also his more famous contemporary Antoni Gaudi designed a Panot; a hexagonal one for the Passeig de Gràcia.

Panots. L: Mix including Flor de Barcelona. R: Hexagonal panots by Gaudi

Panots. L: Mix including Flor de Barcelona. R: Hexagonal panots by Gaudi.

By reusing the Panots, in some streets you will find different patterns being used interchangeably: leading to a result that is both functional and entertaining. Thus in Barcelona, by providing it with a motif, which is simply included in the factory mold, the ordinary paving tile became one of the main symbols of the city.

Dutch version:
We lopen vaak op straat vaak zonder echt acht op te slaan waar we nou eigenlijk op lopen: de stoep. Maar in een neerslachtige bui , of als je iets zoekt, en je toevallig wél naar beneden kijkt: wat zie je dan? Het antwoord op die vraag zegt waarschijnlijk veel over het land of de stad waarin je je op dat moment bevindt. De bestrating die wordt toegepast zegt namelijk veel over een land en dus ook over de aard van zijn bevolking. In Europa hebben sommige landen hun eigen kenmerkende bestrating. Als je dan een foto van een willekeurig straatbeeld te zien krijgt, weet je meteen waar de foto is genomen.

In Portugal bijvoorbeeld kent men de Calçada Portuguesa. Kleine, meestal witte en zwarte steentjes, die in een patroon zijn gelegd.  Er worden verschillende materialen voor gebruikt. Zwarte steentjes zijn meestal basalt of graniet, de witte marmer of kalksteen. De Calçada Potuguesa werd naar de verschillende Portugese kolonieën geëxporteerd, waaronder naar Brazilië. Daar zijn ook de bekendste  voorbeelden van dit soort bestrating te vinden, namelijk op de voetgangersboulevards langs de stranden Ipanema en Copacabana in Rio de Janeiro, ontworpen door Roberto Bule Marx.

 Grijs en vierkant

Hierbij staat de Nederlandse bestrating, hoewel niet minder karakteristiek, in schril contrast. Het plaveisel van de trottoirs in Nederland bestaat bijna exclusief uit vierkante betonnen tegels. Een standaard stoeptegel is 30 x 30 x 4,5 cm groot, weegt 9,5 kilogram en is gemaakt van grijs beton, of grauw rood voor de fietspaden. Oorspronkelijk werden de tegels nog voorzien van een zwarte basaltine toeslag, waardoor ze onderling nog van kleur en structuur konden verschillen. Inmiddels is de grijze eenvormigheid zo alom tegenwoordig, dat hij bijna onzichtbaar wordt. Zo heeft de Nederlander dat graag: gewoon, functioneel en goedkoop.

Van de website van een producent: “De betontegel is niet meer weg te denken uit het hedendaagse straatbeeld. Als doelmatige toonzetter in het verkeer of als stabiele basis op trottoirs, rijwielpaden, woonerven, winkelcentra, schoolpleinen en tuinpaden.” Doelmatig is hij ongetwijfeld, deze grauwe grondtoon van de Nederlandse openbare ruimte, zeker vergeleken met de Portugese mozaïeksteentjes die makkelijk loslaten of scheef komen te zitten. Zelfs in Portugal groeit om die reden de weerstand tegen de traditionele bestrating, getuige een recent referendum in Lissabon voor invoering van de betonnen stoep.

 Doelmatig en mooi

Is er dan geen middenweg denkbaar; doelmatig en toch mooi?  Jazeker, die is er: en wel in Barcelona. Daar zijn de trottoirs bedekt met zogenaamde Panots, betonnen straatstenen van 20×20 centimeter groot en voorzien van een motief of decoratie. De Panots komen voor in talloze varianten. De Flor de Barcelona, een abstracte bloem met vier bladeren, van de architect Josep Puig i Cadafalch is de bekendste; deze prijkt op tal van souvenirs. Maar ook diens beroemdere tijdgenoot Antoni Gaudi ontwierp een Panot; een zeshoekige voor de Passeig de Gràcia.

Door hergebruik van de Panots vind je in sommige straten verschillende dessins die door elkaar zijn toegepast: functioneel en vermakelijk. In Barcelona werd de gewone stoeptegel, door hem te voorzien van een motief dat eenvoudigweg is opgenomen in de fabrieksmal, van doelmatige toonzetter tot een van de belangrijkste symbolen van de  van de stad.

One thought on “Sidewalk

  1. Nice blog entry! Though I would also like to mention that the Gaudi-tiles in Barcelona are regularly stolen by tourists, after which they are (most times) replaced by cheaper plain gray tiles. This makes some parts of the paving on Passeig de Gracia look a little… cheaper then planned. I like the paving in Barcelona though, it looks classy and is on a whole well maintained. In the central parts of the city, that is. In the suburbs it is a whole other story.

    In the Netherlands, a major reason for using tiles on sidewalks is the fact that Dutch soil is not very stable. Cables, gaspipes, sewers etc. need to be reserviced more often than in other countries due to shifting in the unstable soils. Asphalting or cobbling sidewalks in the Netherlands would be very impractical, because breaking up the asphalt or recobbling every few years would be very expensive and impractical. This is also the reason many residential streets are paved in brick. It is easy to dig up, add a new cable/sewer, and then resurface with the same materials. (Besides that, it makes cars in residential streets drive a little bit slower.) The fact that so many streets in the Netherlands are paved, makes some Americans jealous of the expensive materials used for paving in Dutch cities and villages, in contrast to cities in the USA, where asphalt rules.

    In many European countries (the UK, Germany, Czech Republic, Italy, France come to mind) paving sidewalks is also mostly done by asphalting. Besides from looking a bit cheap, repairs are very visible and the “feel” of the street is a little bit industrial and unpersonal. But you could say that about Dutch tiles also. I think Dutch paving is best seen as a consensus between practicality and style. And its well maintained, even outside the city centres/tourist areas. I’d rather have plain and boring but well maintained stuff everywhere, than beautiful in the centre and crappy in the periphery.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s